پرداخت پيشرفت زيادى كرد و بر سه زبان يونانى ، سريانى و عربى مسلط شد . او 150 كتاب در منطق ، رياضى ، نجوم و طب به زبان عربى و پانزده كتاب ديگر به زبان سريانى تأليف كرد . « 1 » ثابت علم هيأت را از محمد بن موسى بن شاكر فرا گرفت . محمد او را به معتضد خليفه معرفى كرد و او از جملهء منجمين دربار معتضد به شمار آمد . « 2 » ترجمهء كتاب الجغرافياى بطلميوس را نيز به ثابت نسبت داده‌اند . وى يكى از ترجمه‌هاى قديم المجسطى را هم اصلاح كرده است . « 3 » به احتمال زياد ثابت از اندازه‌گيرى خط نصف النهار كه به وسيلهء منجمان زمان مأمون انجام شده ، اطلاع داشته است ؛ ولى در آثارش در اين‌باره سخنى نمىگويد . وى همهء ترجمه‌هاى سريانى بطلميوس را با توجه به اشاراتى كه در آثارش كرده خوب مىشناخته است . « 4 » حدود يك قرن بعد از بتّانى در مصر در دوران فاطميان ابن يونس ، ابو الحسن على صدفى كتابى نجومى به صورت جدولها تأليف كرد كه در اعتبار همانند زيج بتّانى بود . در اين كتاب ابن يونس بر خلاف بتّانى وصف محاسبهء خط نصف النهار را كه در دوران مأمون خليفه محاسبه شده بود ، بتفصيل نقل كرده است . وى در جوانى شاهد فتح مصر به دست فاطميان و بناى شهر قاهره در سال 359 قمرى بوده است . ابن يونس در ايام خلافت العزيز بالله فاطمى ( 365 - 386 ) به رصدهايى پرداخت كه به فرمان خليفه الحاكم بامر الله فاطمى كه در سال 386 قمرى در سن يازده سالگى جانشين العزيز شد ، آن رصدها را بار ديگر تجديد كرد . « 5 » ابن يونس مانند منجمان دربار مأمون منجم دربار فاطميان بوده است و كار خود را در تنظيم جدولهايش در حدود سال 380 / 990 بر كوه المقطّم قاهره در رصدخانه‌اى آغاز كرد كه بعدها جزء « دار الحكمه » الحاكم خليفه فاطمى شد كه تا پايان دوران فاطميان باقى بود و تقريبا همانند سازمان معروف بيت الحكمهء دوران هارون و مأمون عباسى بود . ابن يونس جدولهايش را كه به دليل

--> ( 1 ) . انتقال علم يونانى به جهان عربى ؛ ص 269 . ( 2 ) . تاريخ مختصر الدول ؛ ص 217 . ( 3 ) . تاريخ علوم عقلى در تمدن اسلامى ؛ ص 77 و 109 . ( 4 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 122 . ( 5 ) . زندگينامه علمى دانشوران ؛ ج 1 ، جزوهء 2 ، ص 446 .